"Sztuczna inteligencja się nie zatrzyma" - jak korzystać z niej zgodnie z prawem i prawami człowieka?
Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie wraz z Uniwersytetem w Ratyzbonie w Niemczech oraz ze Polsko-Niemieckim Stowarzyszeniem Prawników realizują od 2026 r. granty badawcze odnośnie zastosowania sztucznej inteligencji.
Są to trzy różne projekty „Zastosowanie sztucznej inteligencji w administracji publicznej oraz odnośnie ograniczenia skutków zmian klimatycznych w miastach w Polsce i w Niemczech” oraz „Regulacje prawne sztucznej inteligencji i ich zastosowanie w praktyce w Polsce i w Niemczech” – granty przyznane przez Polsko-Niemiecką Fundację Współpracy oraz „cywilno-, karno- i administracyjnoprawne skutki zastosowania sztucznej inteligencji” – grant przyznany przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki.
Kierownikiem dwóch z trzech zespołów badawczych z UJD jest dr hab. Ewa Tuora-Schwierskott z Katedry Prawa Ustrojowego i Porównawczego Wydziału Prawa i Ekonomii.
Czym zajmuje się Pani Profesor w ramach prowadzonej działalności naukowo-badawczej?
E. Tuora-Schwierskott: Obecnie zajmuję się możliwościami i skutkami zastosowania sztucznej inteligencji w aspekcie prawa konstytucyjnego, prawa europejskiego oraz ochrony praw człowieka. Sztuczna inteligencja wnika w nasze życie w różnorakich aspektach: z jednej strony jako działania niepożądane, gdy objawia się jako deepfake, bullying czy też niezgodne z prawem wykorzystanie praw do wizerunku. Z drugiej jednak strony zastosowanie AI jest w obecnym życiu niezbędne i może ułatwić pracę administracji publicznej czy też być ważnym wsparciem w przeciwdziałaniu skutkom zmian klimatycznych. Sztuczna inteligencja się nie zatrzyma – jako społeczeństwo musimy się przygotować na korzystanie z niej zgodne z prawem i prawami człowieka. Bardzo ważne jest zachowanie równowagi między innowacją a odpowiedzialnością.
Na czym polegają realizowane w ramach grantów projekty finansowane przez Polsko-Niemiecką Fundację Współpracy oraz Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki?
E. Tuora-Schwierskott: Zastosowanie sztucznej inteligencji powoduje cały szereg wyzwań natury prawnej, etycznej i politycznej związanych z cyfryzacją w krajach europejskich. W centrum uwagi prowadzonych badań naszych zespołów znajdują się tematy o szczególnym znaczeniu społecznym: ustawa o usługach cyfrowych, wykorzystanie sztucznej inteligencji w prawach autorskich i w prawie administracyjnym, w decyzjach podatkowych, jako ochrona w prawach podstawowych. Ważne są także kwestie suwerenności cyfrowej i odpowiedzialności geopolitycznej, a także rola sztucznej inteligencji w administracji, stanowieniu prawa i ochrona środowiska.
Z drugiej strony problemem naszych czasów jest wykorzystywanie dezinformacji w celach propagandy politycznej oraz oszustw finansowych. Skuteczność nieprawdziwych informacji wynika z celowych działań przygotowanych do profesjonalistów i działania zamierzonego wymierzonego w potencjalnego czytelnika. Manipulacje na tle politycznym są szkodliwe dla polityki państwa, wpływają negatywnie na poczucie bezpieczeństwa w społeczeństwie, doprowadzają do destabilizacji państwa i wyborów politycznych niezgodnych z prawdziwymi przesłankami. Algorytmy stanowią istotną, jeżeli nie najważniejszą część wojny hybrydowej a dezinformacja prowadzi do poważnych skutków niepokoju w społeczeństwie i wpływa negatywnie na psychikę jednostki. Dezinformacja dotycząca oszustw finansowych łączy się z niezgodnym z prawem wykorzystaniem wizerunku osób powszechnie znanych (aktorów, dziennikarzy, przedsiębiorców, sportowców) w celu wyłudzenia. Obie te formy doprowadzają do nieracjonalnego zachowania jednostki, które to działania powodują u tej jednostki szkody materialne i psychiczne. Dezinformacja może także stanowić składnik cyberinwigilacji. Jest to szczególnie niebezpieczne, ponieważ podaje w wątpliwość wiarygodność danych, a także wpływa na zniekształcenie form i sposobów komunikacji. Może być formą kontroli i manipulacji użytkowników sieci.
W jaki sposób uzyskane przez Państwa wyniki wpłyną na rozwój nauki? Czy uzyskane efekty będą oddziaływać na codzienne funkcjonowanie człowieka i jego otoczenie?
E. Tuora-Schwierskott: Poruszaliśmy kwestię ram konstytucyjnych wykorzystania sztucznej inteligencji, zwłaszcza w kontekście walki ze zmianami klimatycznymi oraz omawiają równowagę między innowacją a odpowiedzialnością. Jako zespół międzynarodowych porównaliśmy polskie i niemieckie doświadczenia. Projekty te stanowią przykład doskonałej współpracy niemiecko-polskiej i podkreślają znaczenie perspektyw interdyscyplinarnych oraz międzynarodowych dla dalszego rozwoju rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji w administracji publicznej.
Należy podkreślić, że nasze badania okazały się na tyle istotne, że właśnie ukazała się pierwsza książka publikująca wyniki naszych badań w wydawnictwie Springer „Einsatz Künstlicher Intelligenz in der öffentlichen Verwaltung und zum Zweck der Anpassung der Städte an den Klimawandel in Polen und Deutschland” nr ISBN 978-3-662-7444-8.
--------------------------------------------------------------------------
Życiorys naukowy dr hab. E. Tuory-Schwierskott, prof. UJD
Dr hab. Ewa Tuora-Schwierskott profesor uczelni UJD jest absolwentką Wydziału Prawa na Uniwersytecie Wrocławskim oraz studiów doktoranckich na Uniwersytecie w Ratyzbonie. Zainteresowania badawcze obejmują studia prawno-porównacze, prawo konstytucyjne, prawo europejskie, prawa człowieka, w szczególności wolność sumienia i religii, politykę migracyjną oraz zastosowanie sztucznej inteligencji w ochronie praw człowieka, przeciwdziałaniu zjawiskom niepożądanym jak deepfake czy sharenting.
Dr hab. Ewa Tuora-Schwierskott profesor uczelni UJD jest prezesem Niemiecko-Polskiego Stowarzyszenia Prawników (DPJV) z siedzibą w Berlinie. Jest autorką blisko 200 publikacji naukowych, w tym niemieckojęzycznych, sześciu podręczników do nauki prawniczego języka niemieckiego oraz ok. 30 książek zawierających tłumaczenia aktów prawnych niemieckich i polskich w tym tłumaczenie niemieckiego kodeksu cywilnego BGB, polskiego i niemieckiego kodeksu karnego. Jest także redaktorem naczelnym Deutsch-Polnische Juristen-Zeitung DPJZ (Niemiecko-Polska Gazeta Prawnicza), znajdujący się na liście ERIH PLUS.
Data dodania: 04 listopada 2026