Ograniczenie marnotrawstwa żywności celem Programu Strategicznego NCBR GOSPOSTRATEG
Ograniczanie marnotrawstwa żywności poprzez opracowanie krajowego, zrównoważonego modelu systemowej ochrony żywności w Polsce jest głównym celem projektu realizowanego przez UJD w konsorcjum w ramach Programu Strategicznego NCBR GOSPOSTRATEG XII.
Kierownikiem zespołu badawczego z UJD jest prof. dr hab. Danuta Kołożyn-Krajewska z Wydziału Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych. Zachęcamy do lektury rozmowy z Panią Profesor.
Czym zajmuje się Pani Profesor w ramach prowadzonej działalności naukowo-badawczej?
D. Kołożyn-Krajewska: Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół tematyki dotyczącej jakości zdrowotnej żywności, przede wszystkim aspektów mikrobiologicznych, mikrobiologii prognostycznej, probiotyków i żywności probiotycznej, technologii mięsa, higieny produkcji żywności, żywienia osób starszych oraz systemów zarządzania jakością i bezpieczeństwem w przetwórstwie żywności, a także analizy ryzyka strat żywności i zrównoważonego rozwoju.
Na czym będzie polegał realizowany przez Państwa w konsorcjum projekt pt. „Opracowanie i wdrożenie zrównoważonego modelu systemowej ochrony żywności w Polsce akronim Pomost”? Jakie dokładnie zadania badawcze stoją przed Zespołem z UJD?
D. Kołożyn-Krajewska: Projekt będzie realizowany w konsorcjum, w którego skład wchodzą 4 instytucje: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Federacja Polskich Banków Żywności, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie. Zadaniem projektu jest podjęcie działań w celu ograniczania marnotrawstwa żywności, poprzez opracowanie krajowego, zrównoważonego modelu systemowej ochrony żywności w Polsce. W ramach projektu przewiduje się opracowanie rekomendacji w zakresie zmian legislacyjnych oraz różnych inicjatyw skierowanych do uczestników łańcucha żywnościowego. Celem prac konsorcjum jest również opracowanie zbioru dobrych praktyk, rekomendacji do wdrożenia rozwiązań prawnych oraz określenie kierunków rozwoju, które w całości będzie można zawrzeć w krajowym modelem ochrony żywności przed marnowaniem.
Pracownicy UJD (głównie Katedry Dietetyki i Badań Żywności) będą realizowali dwa zadania:
Zadanie 3: Badanie i zastosowanie wybranych produktów żywnościowych po dacie minimalnej trwałości od 1.12.2026 do 30.09.2027; Koszt kwalifikowany zadania: 944 950.00 zł, w tym koszty pośrednie 188 990.00
Zadanie 12. Działania na rzecz ograniczenia marnotrawstwa żywności w gastronomii – kampania społeczna wraz z przygotowaniem materiałów edukacyjnych od 1.10.2027 do 31.03.2029. Koszt kwalifikowany zadania 987 030.00 zł, w tym koszty pośrednie 137 406.00.
Celem zadania 2 będzie przeprowadzenie oceny jakości wybranych, produktów żywnościowych, oznakowanych "najlepiej spożyć przed”, po dacie minimalnej trwałości (DMT), a następnie weryfikacja możliwości technologiczno-kulinarnych zastosowania tych produktów (po 3. miesiącach po DMT), do zaprojektowania potraw z wykorzystaniem tych produktów. Przeprowadzona zostanie ocena jakości mikrobiologicznej, badania chemiczne, fizykochemiczne i wybranych wyróżników sensorycznych we wskazanych kategoriach produktów (np. mleczne, zbożowe, owocowo-warzywne, mięsne), w ostatnim dniu daty minimalnej trwałości oraz po jego przekroczeniu (po 1 i 3 miesiącach). Na podstawie przeprowadzonych analiz zostanie obliczona wartość odżywcza produktów przed i po okresie przechowywania po DMT. Zaprojektowane potrawy będą stanowiły przykłady efektywnego, kulinarnego wykorzystania produktów po DMT, w porównaniu do potraw z zastosowaniem produktów w dacie minimalnej trwałości, do zamieszczenie opracowanych wyników badań na portalu, który powstanie w ramach projektu.
Celem zadania 12 jest zwiększenie świadomości i wiedzy pracowników usług gastronomicznych na temat ograniczania marnotrawstwa żywności, a w szczególności: upowszechnienie wiedzy na temat marnowania żywności z uwzględnieniem specyfiki zakładów gastronomicznych, zapoznanie z przyczynami marnowania żywności w produkcji gastronomicznej i możliwościami zapobiegania marnowaniu, przez prawidłowe przechowywanie, planowanie zakupów, przestrzeganie wymogów higienicznych, modyfikacje składu potraw, dostosowanie wielkości porcji itp., zaproponowanie możliwych do wdrożenia działań prowadzących do ograniczenia marnotrawstwa żywności, w tym związanych z przechowywaniem, zagospodarowaniem, niewykorzystanych danego dnia surowców i produktów, nadwyżek przygotowanych potraw, optymalizacją wielkości porcji. Cel zadania będzie zrealizowany poprzez: (1) cykl materiałów informacyjnych/edukacyjnych, które będą dostosowane w formie przekazu do specyfiki odbiorców oraz (2) kampanię społeczną.
W jaki sposób uzyskane przez Państwa wyniki wpłyną na rozwój nauki? Czy uzyskane efekty będą oddziaływać na codzienne funkcjonowanie człowieka i jego otoczenie?
D. Kołożyn-Krajewska: Projekt POMOST jest trzecim projektem na temat szeroko rozumianego marnotrawstwa żywności. Zadania realizowane w UJD przyczynią się do zrozumienia przemian zachodzących w produktach żywnościowych po tzw. „dacie minimalnej trwałości”, celem ich wykorzystania do przygotowania wartościowych potraw. Aspekt praktyczny to oczywiście zapobiegania marnotrawstwu żywności i możliwość wykorzystania takich produktów na cele społeczne. Zadanie dotyczące zakładów gastronomicznych także przyczyni się do zmniejszenia marnotrawstwa żywności oraz do wzrostu wiedzy i świadomości pracowników gastronomii.
Wyniki naszych badań zostaną umieszczone na platformie zaprojektowanej i prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi więc będą dostępne dla ogółu społeczeństwa.
--------------------------------------------------------------------------
Życiorys naukowy prof. dr hab. D. Kołożyn-Krajewskiej:
Przez 45 lat była pracownikiem w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (Instytut Nauk o Żywieniu Człowieka). Od 10 lat jest profesorem w Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie (Katedra Dietetyki i Badań Żywności). Zainteresowania naukowe koncentrują się wokół tematyki dotyczącej jakości zdrowotnej żywności, przede wszystkim aspektów mikrobiologicznych, mikrobiologii prognostycznej, probiotyków i żywności probiotycznej, technologii mięsa, higieny produkcji żywności, żywienia osób starszych oraz systemów zarządzania jakością i bezpieczeństwem w przetwórstwie żywności, a także analizy ryzyka strat żywności i zrównoważonego rozwoju. Łącznie około 700 prac naukowych, popularno-naukowych, podręczników i książek (np. Higiena produkcji żywności, Zarządzanie bezpieczeństwem żywności), patentów i zgłoszeń patentowych.
Inicjatorka i organizatorka konferencji, członek rad programowych i redakcji czasopism: Przegląd gastronomiczny, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. Organizatorka i pierwszy kierownik studiów podyplomowych „Bezpieczeństwo, higiena żywności i jakość w łańcuchu żywności”, wykładowca na innych studiach podyplomowych, kursach, audytor systemu HACCP.
Członek Komitetu Nauk o Żywności i Żywieniu Polskiej Akademii Nauk, przewodnicząca Sekcji Bezpieczeństwa Żywności. Aktywny członek Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności, były prezes Towarzystwa, obecnie przewodnicząca głównej komisji rewizyjnej. Inicjatorka i organizatorka konferencji, członek rad programowych i redakcji czasopism: Przegląd gastronomiczny, Postępy Nauki i Technologii Przemysłu Rolno-Spożywczego, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość. Ekspert i członek Rady do spraw jakości funkcjonowania Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Profesor Honorowy Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.
Data dodania: 28 października 2026