Jak sprawcy przemocy domowej mogą wykorzystywać wymiar sprawiedliwości
Dr Maria Moulin-Stożek, prof. UJD z Wydziału Prawa i Ekonomii UJD zakończyła realizację działania naukowego w ramach konkursu MINIATURA 9 finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
Zachęcamy do lektury krótkiego wywiadu z Panią Profesor.
Czym zajmuje się Pani w ramach prowadzonej działalności naukowo-badawczej?
M. Moulin-Stożek: Zajmuję się przede wszystkim zagadnieniami z pogranicza praw człowieka i wymiaru sprawiedliwości. W moich badaniach staram się łączyć perspektywę prawną z dorobkiem innych dziedzin. Szczególnie interesują mnie kwestie przemocy wobec kobiet, funkcjonowania systemu sprawiedliwości oraz tego, w jaki sposób prawo i instytucje publiczne mogą skuteczniej chronić osoby znajdujące się w trudnej sytuacji. Zajmuję się również problematyką radykalizacji, mowy nienawiści, przeciwdziałania terroryzmowi oraz wpływu nowych technologii i sztucznej inteligencji na prawa człowieka. W pracy naukowej ważne jest dla mnie również łączenie badań z praktyką i współpraca z prawnikami, instytucjami publicznymi oraz innymi badaczami. Mam świadomość, że nauka nie zawsze może od razu zmienić rzeczywistość, ale wierzę, że może pomóc lepiej ją zrozumieć i wskazać kierunki zmian. I właśnie ta możliwość przełożenia pracy naukowej na realną pomoc ludziom jest dla mnie jednym z najważniejszych powodów, dla których zajmuję się tymi tematami.
Na czy polegało realizowane przez Panią działanie naukowe w ramach realizowanego grantu NCN?
M. Moulin-Stożek: Zajmowałam się badaniem tego, w jaki sposób sprawcy przemocy domowej mogą wykorzystywać system wymiaru sprawiedliwości i różnego rodzaju procedury prawne do utrzymywania albo przedłużania kontroli nad osobami doświadczającymi przemocy. Interesowało mnie również to, w jaki sposób można ograniczyć takie zjawisko.
Punktem wyjścia było dla mnie założenie, że przemoc domowa bardzo często nie kończy się w momencie, kiedy osoba pokrzywdzona opuszcza relację ze sprawcą. Mechanizmy władzy i kontroli mogą być kontynuowane również poprzez kontakt z sądami czy innymi instytucjami. Zależało mi więc na tym, żeby przyjrzeć się systemowi nie tylko z perspektywy przepisów, ale również z perspektywy osoby, która musi z tego systemu skorzystać, często w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Dlatego chciałam przyjrzeć się temu, z jakimi barierami spotykają się osoby doświadczające przemocy, kiedy próbują korzystać z systemu sprawiedliwości i co można zrobić, żeby ten system rzeczywiście zapewniał im skuteczną i bezpieczną ochronę.
W ramach badań udało mi się opracować wstępną typologię sposobów, w jakie system sprawiedliwości może być wykorzystywany jako narzędzie kontroli. Mówimy tutaj między innymi o fałszywych czy nieuzasadnionych oskarżeniach, wykorzystywaniu postępowań dotyczących opieki nad dziećmi jako formy nacisku, groźbach związanych z mieszkaniem czy statusem migracyjnym. Ważnym elementem jest też podważanie wiarygodności osoby doświadczającej przemocy, zawstydzanie jej w trakcie postępowania czy wykorzystywanie mediacji i innych procedur do dalszego wywierania presji.
Kolejnym elementem projektu była analiza istniejących rozwiązań prawnych i instytucjonalnych. Chciałam sprawdzić, jakie bariery mogą utrudniać osobom doświadczającym przemocy uzyskanie realnej ochrony. Na tej podstawie wskazałam też możliwe kierunki zmian, takie jak rozwój szkoleń dla pracowników wymiaru sprawiedliwości, poprawa komunikacji w przestrzeni sądowej czy tworzenie procedur, które lepiej uwzględniałyby specyfikę przemocy opartej na kontroli. Najważniejsze było dla mnie jednak to, żeby nie opisywać tego problem wyłącznie z punktu widzenia prawa. Jeżeli ktoś doświadcza przemocy, system prawa powinien być dla niego źródłem ochrony, a nie kolejnym miejscem, w którym czuje się bezradny. Dlatego chciałabym, żeby wyniki tych badań mogły w przyszłości przyczynić się do tego, że osoby szukające pomocy będą spotykały się z systemem bardziej zrozumiałym i faktycznie odpowiadającym na ich potrzeby.
Projekt rozszerzyłam również o perspektywę nowych technologii i sztucznej inteligencji. Badałam w jaki sposób narzędzia cyfrowe mogłyby wspierać osoby pokrzywdzone, zwiększać ich bezpieczeństwo i dostęp do wymiaru sprawiedliwości.
W jaki sposób uzyskane przez Panią wyniki wpłyną na rozwój nauki? Czy uzyskane efekty będą oddziaływać na codzienne funkcjonowanie człowieka i jego otoczenia?
M. Moulin-Stożek: Myślę, że najważniejsze znaczenie dla dalszych badań polega na pokazaniu, że na problem przemocy trzeba spojrzeć szerzej i wyjść poza tradycyjne, typowo prawniczo-psychologiczne podejście. Trzeba też uwzględnić aspekty instutucjonalne, związane ze stosowaniem kontroli przymusowej i wykorzystywanie do tego instytucji państwowych. Ważne jest też uwzględnianie wykorzystania AI i innych technologii w zapobieganiu przemocy. Bardzo istotne są w tym kontekście też kwestie ryzyka technologicznego, ochrony danych czy poufności.
Przede wszystkim system sprawiedliwości powinien być proaktywny. Chodzi o taki system, który nie tylko reaguje na przemoc, kiedy już do niej dojdzie, ale również ogranicza możliwość wykorzystywania procedur prawnych do jej dalszego kontynuowania. Natomiast jeśli chodzi o wpływ wyników na codzienne funkcjonowanie ludzi, to widzę tutaj przede wszystkim możliwość stworzenia w przyszłości bardziej skutecznych mechanizmów ochrony osób doświadczających przemocy. Skupiłam się głównie na identyfikacji luk badawczych, barier systemowych i potencjalnych rozwiązań technologicznych. To w dalszej perspektywie będzie punktem wyjścia do kolejnych badań i praktycznych rozwiązań.
--------------------------------------------------------------------------
Życiorys naukowy dr M. Moulin-Stożek, prof. UJD:
Profesor Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, prawniczka i kryminolożka, specjalizująca się w problematyce praw człowieka i wymiaru sprawiedliwości. Jej zainteresowania naukowe obejmują m.in. przemoc wobec kobiet, funkcjonowanie systemu sprawiedliwości, radykalizację oraz wpływ nowych technologii i sztucznej inteligencji na prawa człowieka. Laureatka Nagrody im. Kutrzeby, przyznawanej prawnikom specjalizującym się w ochronie praw człowieka, w uznaniu działalności na rzecz umacniania standardów ochrony praw człowieka w Europie oraz rozwijania dialogu, wzajemnego zrozumienia i współpracy między Polską a Niemcami. Prowadziła badania i współpracowała z ośrodkami naukowymi w Polsce i za granicą, a także uczestniczyła w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych. W swojej pracy łączy perspektywę prawną z podejściem interdyscyplinarnym, koncentrując się na poszukiwaniu praktycznych i opartych na dowodach naukowych sposobów ochrony praw człowieka.
--------------------------------------------------------------------------
Polecamy również:
Data dodania: 09 września 2026