Odkrycie laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie chemii szansą na powstanie lepiej zaprojektowanych leków

7 października br. Królewska Szwedzka Akademia Nauk przyznała Nagrodę Nobla 2026 w dziedzinie chemii prof. Henriemu Kaganowi z Uniwersytetu Paris-Sud i prof. Kenso Soai z Uniwersytetu Nauk w Tokio za "odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej".

Jaki wpływ odkrycie naukowców będzie miało na naukę oraz codzienne funkcjonowanie człowieka i jego otoczenia? O komentarz poprosiliśmy naszych specjalistów w dziedzinie chemii: prof. dr hab. Wojciecha Ciesielskiego oraz dr Tomasza Girka z Instytutu Chemii Wydziału Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Technicznych UJD:

"Nagroda Nobla z chemii w 2026 roku trafiła do dwóch naukowców: Henriego B. Kagana z Francji i Kensō Soaiego z Japonii. Zostali oni wyróżnieni za odkrycia, które pozwalają lepiej kontrolować powstawanie cząsteczek o określonej budowie przestrzennej. Można to porównać do naszych dłoni – prawa i lewa są swoim lustrzanym odbiciem, ale nie można ich idealnie nałożyć na siebie. Podobnie jest z niektórymi cząsteczkami chemicznymi, które mają dwie lustrzane formy, a każda z nich może inaczej oddziaływać na organizm człowieka. Odkrycia laureatów pozwalają chemikom skuteczniej otrzymywać tę formę, która jest najbardziej potrzebna. Ma to szczególne znaczenie przy produkcji leków, ponieważ właściwa budowa cząsteczki może decydować o skuteczności i bezpieczeństwie leczenia. Dla przeciętnego człowieka oznacza to szansę na powstawanie lepiej zaprojektowanych leków, a w przyszłości być może również ograniczenie niektórych działań niepożądanych. Znaczenie tych badań wykracza jednak poza medycynę, ponieważ podobne metody mogą być wykorzystywane w produkcji substancji zapachowych i innych związków chemicznych. Ważnym osiągnięciem było również pokazanie, że niewielka przewaga jednej formy cząsteczki może się samoczynnie wzmacniać w trakcie reakcji chemicznej. Naukowcy pomogli w ten sposób lepiej zrozumieć nie tylko sposób otrzymywania leków, lecz także jedną z zagadek dotyczącą początków życia na Ziemi. Nie oznacza to, że dzięki tej nagrodzie od razu pojawią się nowe lekarstwa, ponieważ opracowanie i sprawdzenie ich skuteczności wymaga dalszych badań. Tegoroczny Nobel przypomina nam jednak, że odkrycia, które na pierwszy rzut oka wydają się bardzo teoretyczne, mogą po latach przynosić konkretne korzyści zwykłym ludziom."