Utwory poetyckie w interpretacji muzycznej w projekcie "Alternatywa dla Awangardy"

Zachęcamy do lektury rozmowy z prof. dr hab. Adamem Regiewiczem, Dyrektorem Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego,  kierownikiem projektu "Alternatywa dla Awangardy" finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. 

Czym zajmuje się Pan Profesor w ramach prowadzonej działalności naukowo-badawczej?

A. Regiewicz: Moją pierwszą naukową miłością było Średniowiecza, a nawet nie tyle sama epoka, co jej wpływ i odziaływanie na wieki później. W teorii anglosaskiej nazywa się to mediewalizmem, czyli średniowiecznością. W moich badaniach skupiłem się na obecności średniowiecznych zjawisk i mechanizmów kulturowych w kulturze popularnej: muzyce, filmie, praktykach kulturowych, literaturze fantasy. Wiązało się to także z moją fascynacją formami religijności, a stąd droga wiodła do badania literatury współczesnej przez pryzmat postsekularności. Ta perspektywa zwraca uwagę na obecność głębokich pokładów religijności ukrytej za narracjami kultury, które wydaje się całkowicie świeckie, czy nawet deklaratywnie agnostyczne. W tym duchu zdefiniowałem pojęcie kerygmatyczności literatury, za pomocą którego analizuję współczesne dyskursy kulturowe: literaturę, film, muzykę. Zresztą, ta ostatnia przestrzeń – muzyka towarzyszy mi od wielu lat, a  w ostatnich kilku latach pozwoliła na zbudowanie koncepcji badawczej skupionej na muzyczności literatury. Zająłem się w niej dźwięcznością literatury, obecnością muzyki w literaturze i muzyki literatury. Tak powstała seria „Głośne pióra”, w której publikuję najnowsze badania dotyczące obecności dyskursów muzycznych w literaturze współczesnej. W tej przestrzeni sytuuję także badania nad odgłosami, które stały znakiem rozpoznawczym moich badań audioantropologicznych. Powstała w ten sposób nowa gałąź sound body studies, która przysłuchuje się narracjom kulturowym poprzez odgłosy ciała. Bo to, co słyszymy, wiele mówi o nas samych, o naszej kulturze, o komunikacji międzykulturowej. I ostatnia już przestrzeń moich zainteresowań to edukacja. Wynika ona z moich doświadczeń nauczycielskich i poszukiwania sposobu na budowanie porozumienia pomiędzy „kanonem” a kulturą współczesną. Z tego poszukiwania właśnie wyrasta projekt „Alternatywa dla Awangardy”.

Na czym polega realizowany przez Pana Profesora projekt pt. „Alternatywa dla Awangardy”?

A. Regiewicz: Celem projektu "Alternatywa dla Awangardy" była popularyzacja tematyki poezji Dwudziestolecia Międzywojennego poprzez poszerzenie obiegu czytelniczego obejmującego przestrzeń muzyczną wykonań tekstów poetyckich pochodzących z tamtego okresu, a także próba połączenia badań nad poetyką tamtego okresu, prowadzonych w Instytucie od ponad dwóch dekad, z koncepcją muzyczności literatury. W projekcie założono próbę odczytania poetyki awangardowej przez estetyki i style muzyczne wywodzące się z ducha kontrkultury, która współcześnie znajduje swoją reprezentację w szeroko rozumianej alternatywie muzycznej. W efekcie powstał materiał dydaktyczno-popularyzatorski, łączący elementy wykładu, widowiska oraz koncertu, podczas którego wykonywane na żywo utwory poetyckie zostały zinterpretowane przez różne style i gatunki muzyki rozrywkowej. Punktem kulminacyjnym był koncert zagrany w Filharmonii Częstochowskiej 24 września 2025 r., w ramach którego wykonano piętnaście wierszy z lat 1919-1939, począwszy od jasnych brzmień witalnej poetyki Skamandra a skończywszy na ciemnych barwach poetyki Drugiej i Trzeciej Awangardy oraz ekspresywnym tonie wypowiedzi poezji zaangażowanej społecznie i patriotycznie.  Wśród autorów, do wierszy których skomponowano muzykę, znaleźli się: Julian Tuwim, Julian Przyboś, Aleksander Wat, Stanisław Młodożeniec, Bruno Jasieński, Konstanty Ildefons Gałczyński, Władysław Sebyła, Czesław Miłosz, Władysław Broniewski. Muzyce towarzyszyły miniwykłady wideo, nagrane przez wybitnych specjalistów z zakresu danej dziedziny. W widowisko został włączony wykład okalający łączący poszczególne elementy naukowe i artystyczne.

W widowisku wzięło udział ponad 400 osób, a reakcje publiczności zarówno podczas koncertu jak i po jego zakończeniu potwierdziły założenia projektu, ze przestrzeń muzyki rozrywkowej jest obecnie jednym z najpoważniejszych źródeł przekazu kulturowego i wpływa na poszerzenie odbioru czytelniczego. Reakcje publiczności w mediach społecznościowych: wrzucane filmy z komentarzami, pytania o setlistę, o tytuły adaptowanych wierszy, świadczyły o żywym zainteresowaniu poezją, która do tej pory – pomimo obowiązku szkolnego – pozostawała w świadomości odbiorców nieobecna. 

W jaki sposób uzyskane przez Pana wyniki wpłyną na rozwój nauki? Czy uzyskane efekty będą oddziaływać na codzienne funkcjonowanie człowieka i jego otoczenie?

A. Regiewicz: Projekt „Alternatywa dla Awanagardy” niewątpliwie zbliżył świat akademicki do otoczenia społecznego – szkoły i przestrzeni edukacji; powiązał świat nauki ze sztuką, kulturę z edukacją szkolną; poszerzył obieg czytelniczy; spopularyzował poezję Dwudziestolecia Międzywojennego a zarazem badania prowadzone nad tym okresem; wprowadził do interpretacji tekstu literackiego nowe narzędzia – muzyczne, które dzięki interpretacji intermedialnej, pozwalają odczytywać teksty w nieco inny sposób, wydobywając z nich ukrytą muzyczność. Wreszcie, wprowadzenie na scenę muzyczną tekstów poezji awangardowej pozwoliło dostrzec w nich ponadczasowość pewnych postaw i emocji, przeżywanych przez człowieka niezależnie od czasu: lęków i nadziei. Czy to daje realny wpływ na społeczeństwo? Oczywiście. Ten kulturalno-edukacyjny eksperyment wpisuje się w zarys nowej podstawy programowej, w której zdecydowanie większy nacisk kładzie się na czytanie kontekstowe, a wiec umiejętność interpretacyjną, leżącą u podstaw tego projektu.

--------------------------------------------------------------------------

Życiorys naukowy prof. dr hab. A. Regiewicza: 

Adam Regiewicz – ur. 1972 w Zabrzu, podjął studia na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego, które ukończył w 1997 r; następnie w 2000 r. obronił doktorat na tymże Wydziale; w 2010 r. otrzymał tytuł samodzielnego pracownika naukowego w obszarze nauk humanistycznych. W latach 1996-2011 pracował w II Liceum Ogólnokształcącym jako nauczyciel języka polskiego, przez pięć lat pełnił też funkcję wicedyrektora liceum. Od 2010 r. jest związany zawodowo z Uniwersytetem Jana Długosza w Częstochowie, od 2012 r. pełnił funkcję Dyrektora Instytutu Filologii Polskiej oraz kierownika Zakładu Teorii Literatury i kierownika Pracowni Komparatystyki Kulturowej. Po zmianie struktury Wydziału od 2019 jest Dyrektorem Instytutu Literaturoznawstwa Uniwersytetu Jana Długosza. W 2018 roku otrzymał nominację profesorską. Jest autorem ponad 200 publikacji, w tym 21 monografii, współautorem podręczników do liceum (GWO: Sztuka wyrazu) oraz książek metodycznych dla nauczycieli (Dialog filmu z literaturą; Dialog muzyki z literaturą), autorem ośmiu powieści kryminalnych. Na Międzynarodowych Targach Książki w Warszawie w 2023 r.  jego Słownik odgłosów somatycznych otrzymał wyróżnienie w ramach konkursu ACADEMIA nadawane przez Rektora Uniwersytetu Warszawskiego dla najlepszej publikacji naukowej w zakresie nauk humanistycznych i społecznych. Od lat działa także muzycznie, koncertując i nagrywając płyty. W 2018 r. wszedł w skład Jury Ekumenicznego Warszawskiego Festiwalu Filmowego. Od 2024 jest ekspertem TVP Nauka w zakresie Literackiej Nagrody Nobla. 

--------------------------------------------------------------------------
Polecamy również:

"Czy na Uniwersytecie można powiedzieć wszystko?" - prof. dr hab. Adam Regiewicz